Bảo mật dữ liệu y tế: Các giải pháp bảo vệ thông tin bệnh nhân

Chuyển đổi số y tế bùng nổ mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng đặt ra bài toán lớn về an toàn thông tin. Bảo mật dữ liệu y tế vì vậy cần được chú trọng ngay từ hạ tầng, hệ thống đến quy trình vận hành. Bài viết dưới đây sẽ phân tích những rủi ro thường gặp và các giải pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp trong môi trường y tế số.

1. Bảo mật dữ liệu y tế là gì?

Bảo mật dữ liệu y tế là việc áp dụng các biện pháp về công nghệ, quản lý và quy trình nhằm bảo vệ thông tin sức khỏe và các dữ liệu liên quan khỏi bị truy cập, sử dụng, chỉnh sửa, tiết lộ hoặc phá hủy trái phép. Nói đơn giản, mục tiêu là bảo đảm dữ liệu của người bệnh chỉ được đúng người truy cập, không bị thay đổi ngoài ý muốn và vẫn có thể sử dụng khi cần.

Trong thực tế, dữ liệu cần bảo vệ tại một cơ sở y tế không chỉ có hồ sơ bệnh án hay hồ sơ sức khỏe điện tử. Phạm vi này có thể bao gồm:

• Dữ liệu khám chữa bệnh: Thông tin người bệnh, tiền sử bệnh, chẩn đoán, kết quả xét nghiệm, hình ảnh y khoa, đơn thuốc và quá trình điều trị.

• Dữ liệu thanh toán và bảo hiểm: Thông tin viện phí, bảo hiểm y tế và các dữ liệu liên quan đến thanh toán.

• Dữ liệu vận hành: Lịch khám, lịch làm việc, thông tin quản lý thuốc, vật tư và các dữ liệu phục vụ hoạt động của cơ sở y tế.

• Dữ liệu người dùng hệ thống: Thông tin tài khoản, quyền truy cập và dữ liệu liên quan đến đội ngũ y bác sĩ và cán bộ nhân viên.

Việc bảo mật các nhóm dữ liệu này thường hướng tới ba yêu cầu cốt lõi:

• Tính bí mật (Confidentiality): Đảm bảo thông tin bệnh án chỉ có thể được truy cập bởi những người được phân quyền (bác sĩ điều trị, nhân viên y tế có trách nhiệm hoặc chính bệnh nhân).

• Tính toàn vẹn (Integrity): Đảm bảo dữ liệu y tế không bị chỉnh sửa, xóa bỏ hoặc làm sai lệch bất hợp pháp trong quá trình lưu trữ và truyền tải.

• Tính sẵn sàng (Availability): Đảm bảo hệ thống dữ liệu luôn trong trạng thái sẵn sàng phục vụ các hoạt động khám chữa bệnh kịp thời, không bị gián đoạn bởi sự cố kỹ thuật hay tấn công mạng.

Ba yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một hệ thống không chỉ cần ngăn người không có thẩm quyền xem dữ liệu mà còn phải bảo đảm thông tin không bị thay đổi trái phép và vẫn sẵn sàng cho nhân viên y tế sử dụng khi cần thiết.

Bảo mật dữ liệu y tế là bảo đảm dữ liệu của người bệnh chỉ được đúng người truy cập, không bị thay đổi ngoài ý muốn

2. Tầm quan trọng của bảo mật dữ liệu y tế

Bảo mật dữ liệu y tế có vai trò quan trọng vì thông tin sức khỏe vừa mang tính riêng tư cao, vừa được sử dụng trực tiếp trong quá trình khám chữa bệnh và vận hành hệ thống y tế số. Nếu dữ liệu bị rò rỉ, chỉnh sửa trái phép hoặc gián đoạn truy cập, ảnh hưởng có thể tác động đồng thời đến người bệnh và cơ sở y tế.

Các lý do chính cho thấy tầm quan trọng của bảo mật dữ liệu y tế gồm:

• Bảo vệ quyền riêng tư của bệnh nhân: Thông tin sức khỏe thuộc nhóm dữ liệu nhạy cảm. Việc kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập giúp hạn chế nguy cơ thông tin bệnh án, tình trạng sức khỏe hoặc dữ liệu cá nhân bị sử dụng và tiết lộ trái phép.

• Duy trì niềm tin trong quá trình khám chữa bệnh: Người bệnh cần cung cấp đầy đủ và chính xác thông tin về tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và quá trình điều trị. Việc bảo vệ tốt dữ liệu góp phần tạo sự tin tưởng khi người bệnh trao đổi thông tin với cơ sở y tế.

• Bảo đảm hoạt động của hệ thống y tế số: Khi bệnh án, xét nghiệm, kê đơn, thanh toán và nhiều quy trình khác ngày càng được số hóa và kết nối, sự cố an toàn thông tin có thể ảnh hưởng đến nhiều hoạt động cùng lúc. Vì vậy, bảo mật giúp giảm nguy cơ gián đoạn hệ thống và duy trì khả năng truy cập dữ liệu phục vụ khám chữa bệnh.

• Đáp ứng yêu cầu pháp luật: Bảo mật dữ liệu y tế là trách nhiệm pháp lý của cơ sở khám chữa bệnh. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, Nghị định 356/2025/NĐ-CP và Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 đều đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, giữ bí mật thông tin và hồ sơ bệnh án của người bệnh. Vì vậy, cơ sở y tế cần áp dụng các biện pháp phù hợp trong quá trình thu thập, lưu trữ, khai thác và chia sẻ dữ liệu.

• Thúc đẩy chuyển đổi số y tế: Bảo mật dữ liệu là điều kiện quan trọng để ngành y tế mở rộng số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu giữa các cơ sở và triển khai các nền tảng khám chữa bệnh trên môi trường số. Khi dữ liệu được bảo vệ tốt, quá trình kết nối và khai thác thông tin trên quy mô toàn ngành cũng thuận lợi hơn.

3. Rủi ro cơ sở y tế có thể gặp khi bảo mật dữ liệu y tế kém

Nếu dữ liệu y tế không được bảo vệ đầy đủ, cơ sở khám chữa bệnh có thể đối mặt với nhiều rủi ro, từ mất an toàn thông tin đến gián đoạn hoạt động chuyên môn.

• Rò rỉ và truy cập trái phép: Thông tin bệnh án, kết quả xét nghiệm, dữ liệu cá nhân hoặc tài khoản người dùng có thể bị truy cập, sao chép và sử dụng trái phép cho các mục đích như lừa đảo hoặc mua bán dữ liệu.

• Rủi ro về pháp lý: Việc để lộ, mất hoặc xử lý dữ liệu không đúng quy định có thể khiến cơ sở y tế phát sinh trách nhiệm pháp lý theo các quy định liên quan đến bảo mật thông tin người bệnh.

• Rủi ro về tài chính: Cơ sở y tế có thể phải chi trả cho việc xử lý sự cố, phục hồi hệ thống, khắc phục dữ liệu và thực hiện các nghĩa vụ phát sinh đối với những bên bị ảnh hưởng. Sự cố kéo dài cũng có thể làm gián đoạn hoạt động và ảnh hưởng nguồn thu.

• Rủi ro về uy tín: Việc để xảy ra rò rỉ dữ liệu có thể làm giảm niềm tin của người bệnh, đối tác và cộng đồng đối với khả năng bảo vệ thông tin của cơ sở y tế.

• Rủi ro vận hành & Nhân sự: Khi hệ thống bị tấn công, mã hóa hoặc mất khả năng truy cập, bác sĩ và nhân viên y tế có thể không tra cứu được bệnh án, kết quả xét nghiệm hoặc lịch sử dùng thuốc đúng thời điểm, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận và điều trị.

Nếu không đảm bảo yêu cầu về bảo mật dữ liệu, hệ thống của cơ sở y tế có thể bị rò rỉ và truy cập trái phép để phục vụ cho những mục đích xấu

4. Các giải pháp bảo mật dữ liệu y tế cho bệnh viện, phòng khám

Để bảo vệ dữ liệu y tế hiệu quả, cơ sở khám chữa bệnh cần kết hợp nhiều lớp biện pháp thay vì chỉ phụ thuộc vào một phần mềm hay thiết bị bảo mật riêng lẻ. Có thể chia thành ba nhóm chính: bảo vệ dữ liệu, kiểm soát quyền truy cập và bảo vệ hệ thống, quy trình, con người.

4.1. Giải pháp bảo vệ dữ liệu

Nhóm giải pháp này tập trung vào việc hạn chế nguy cơ dữ liệu bị mất, rò rỉ hoặc thay đổi trái phép trong quá trình lưu trữ và truyền tải.

• Mã hóa dữ liệu: Áp dụng cơ chế mã hóa phù hợp đối với dữ liệu khi lưu trữ và truyền qua hệ thống, đặc biệt với các thông tin nhạy cảm như hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm và thông tin cá nhân.

• Sao lưu và phục hồi: Thực hiện sao lưu định kỳ, duy trì bản sao dự phòng và kiểm tra khả năng phục hồi để có thể khôi phục dữ liệu khi xảy ra sự cố.

• Phân loại dữ liệu: Xác định mức độ nhạy cảm và tầm quan trọng của từng nhóm dữ liệu để áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp.

• Kiểm soát việc sao chép và chia sẻ: Hạn chế tải xuống, sao chép hoặc gửi dữ liệu ra ngoài khi không cần thiết; đồng thời có thể áp dụng watermark, nhật ký tải xuống hoặc các cơ chế kiểm soát khác đối với tài liệu được xuất khỏi hệ thống.

4.2. Giải pháp kiểm soát quyền truy cập

Để bảo mật dữ liệu y tế, bệnh viện, phòng khám cần áp dụng các giải pháp kiểm soát quyền truy cập - đúng người, đúng thời điểm và đúng phạm vi mới được xem/sửa dữ liệu.

• Phân quyền theo vai trò: Mỗi bác sĩ, nhân viên y tế chỉ được xem/sửa dữ liệu phù hợp với quyền hạn, chức năng của mình. Ví dụ: Bác sĩ chỉ xem được bệnh án bệnh nhân mình đang điều trị; Dược sĩ chỉ xem đơn thuốc; Nhân viên thu ngân chỉ xem chi phí.

• Xác thực đa yếu tố (MFA): Với các tài khoản hoặc hệ thống quan trọng, có thể bổ sung thêm một yếu tố xác thực ngoài mật khẩu như OTP, ứng dụng xác thực hoặc chứng thư số.

• Ghi nhật ký truy cập: Hệ thống cần lưu lại tài khoản đã truy cập, thời điểm, dữ liệu được xem hoặc chỉnh sửa và thao tác đã thực hiện để phục vụ kiểm tra, truy vết khi cần.

• Quản lý vòng đời tài khoản: Quyền truy cập cần được cập nhật kịp thời khi nhân sự chuyển vị trí, thay đổi nhiệm vụ hoặc nghỉ việc để tránh tài khoản cũ tiếp tục được sử dụng.

Giải pháp kiểm soát quyền truy cập là một trong những “mắt xích” quan trọng để bảo mật dữ liệu y tế

4.3. Giải pháp bảo vệ hệ thống, quy trình & con người

Giải pháp bảo vệ hệ thống, quy trình và con người là vô cùng quan trọng giúp ngăn chặn tấn công mạng, phát hiện sớm sự cố và nâng cao năng lực bảo mật của tổ chức. Để xây dựng hiệu quả giải pháp này, cơ sở y tế cần đảm bảo các yếu tố sau:

• Về công nghệ: Trang bị Tường lửa (Firewall) đa lớp, phần mềm chống mã độc (EDR/Antivirus), hệ thống phát hiện xâm nhập (IDS/IPS), đồng thời cập nhật bản vá bảo mật cho hệ thống, máy chủ và thiết bị đầu cuối.

• Về quy trình: Xây dựng quy trình quản lý an toàn thông tin, phân công rõ trách nhiệm, chuẩn bị phương án ứng phó sự cố và tổ chức kiểm tra, diễn tập định kỳ.

• Về con người: Đào tạo nhân viên nhận biết các nguy cơ như email lừa đảo, sử dụng mật khẩu yếu, dùng chung tài khoản hoặc chia sẻ dữ liệu sai quy định. Đồng thời cần quy định rõ trách nhiệm của từng cá nhân khi xử lý dữ liệu y tế để nâng cao trách nhiệm bảo mật thông tin hệ thống chung.

5. VNPT hỗ trợ bảo vệ dữ liệu cùng các cơ sở y tế

Khi dữ liệu y tế ngày càng được số hóa và kết nối giữa nhiều khâu, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo vệ từng phần mềm riêng lẻ mà còn phải quản lý dữ liệu thống nhất trong toàn hệ thống.

VNPT cung cấp hệ sinh thái y tế số gồm các giải pháp như VNPT HIS, VNPT EMR, VNPT HSSK, VNPT LIS, VNPT RIS/PACS… hỗ trợ nhiều khâu từ quản lý khám chữa bệnh, bệnh án điện tử, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đến quản lý hồ sơ sức khỏe. Việc triển khai các hệ thống theo hướng đồng bộ giúp dữ liệu được quản lý tập trung và hạn chế tình trạng thông tin nằm phân tán ở nhiều phần mềm hoặc thiết bị riêng lẻ.

Bên cạnh các phần mềm chuyên ngành y tế, VNPT còn có hạ tầng VNPT Cloud, các giải pháp sao lưu, phục hồi dữ liệu và dịch vụ an toàn thông tin.

Nhờ cách tiếp cận này, bài toán bảo mật không chỉ tập trung vào một phần mềm riêng lẻ mà được đặt trong toàn bộ quá trình dữ liệu được tạo ra, lưu trữ, khai thác và chia sẻ. Đây cũng là nền tảng để cơ sở y tế vừa đẩy mạnh chuyển đổi số, vừa chủ động hơn trong việc bảo vệ thông tin của người bệnh.

Để được tư vấn giải pháp phù hợp với quy mô, hạ tầng và nhu cầu thực tế, cơ sở y tế vui lòng liên hệ hotline miễn phí 1800 1260 hoặc VNPT tại tỉnh/thành phố.

Hồ sơ sức khỏe điện tử VNPT (VNPT HSSK) không chỉ an toàn mà còn thuận tiện, đầy đủ hơn hồ sơ giấy

6. FAQs - giải đáp về bảo mật dữ liệu y tế

Câu 1: Dữ liệu y tế có phải dữ liệu cá nhân nhạy cảm không?

Có. Theo Nghị định 356/2025/NĐ-CP, tình trạng sức khỏe thuộc nhóm dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Vì vậy, các tổ chức xử lý loại dữ liệu này cần áp dụng cơ chế phân quyền truy cập, quy trình xử lý và các biện pháp bảo mật phù hợp.

Câu 2: Ai được phép truy cập dữ liệu và hồ sơ bệnh án của người bệnh?

Không phải ai trong cơ sở y tế cũng được xem toàn bộ hồ sơ bệnh án. Tùy từng trường hợp, bác sĩ và nhân viên trực tiếp tham gia khám chữa bệnh, người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp, cùng một số cơ quan có thẩm quyền có thể được tiếp cận theo quy định. Việc truy cập phải đúng phạm vi cần thiết và thông tin của người bệnh vẫn phải được giữ bí mật.

Câu 3: Hồ sơ sức khỏe điện tử có an toàn hơn hồ sơ giấy không?

Hồ sơ điện tử có lợi thế ở khả năng phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu và lưu lại lịch sử thao tác. Tuy nhiên, mức độ an toàn còn phụ thuộc vào cách hệ thống được thiết kế, vận hành và bảo vệ trước các nguy cơ như mất tài khoản, mã độc hoặc tấn công mạng.

Câu 4: Bệnh viện, phòng khám nhỏ có cần đầu tư hệ thống bảo mật dữ liệu không?

Bệnh viện hay phòng khám nhỏ vẫn cần phải đầu tư hệ thống bảo mật dữ liệu. Bởi vì bất kỳ cơ sở y tế nào thu thập dữ liệu khám chữa bệnh đều phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định về dữ liệu y tế số. Các phòng khám nhỏ có thể lựa chọn hình thức thuê dịch vụ SaaS (như VNPT HSSK/HIS) để tận dụng hạ tầng bảo mật sẵn có của nhà cung cấp lớn thay vì tự đầu tư tốn kém.

Câu 5: Khi xảy ra sự cố rò rỉ dữ liệu y tế cần xử lý như thế nào?

Cơ sở y tế cần nhanh chóng khoanh vùng sự cố, xác định dữ liệu và phạm vi bị ảnh hưởng, đồng thời thực hiện nghĩa vụ thông báo theo quy định nếu cần. Sau đó, hệ thống cần được khôi phục từ nguồn dữ liệu an toàn và rà soát lại lỗ hổng để hạn chế sự cố tái diễn.

Bảo mật dữ liệu y tế không chỉ giúp cơ sở y tế đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn bảo vệ thông tin người bệnh và tạo nền tảng cho chuyển đổi số an toàn. Việc chủ động trang bị các giải pháp công nghệ hiện đại, kết hợp với các nền tảng hạ tầng an toàn sẽ giúp bệnh viện và phòng khám tự tin bứt phá trong kỷ nguyên chuyển đổi số y tế.

Để được tư vấn giải pháp phù hợp với quy mô và hạ tầng thực tế, bệnh viện và phòng khám có thể liên hệ hotline miễn phí 1800 1260 của VNPT.